Matthijs Schouten

‘Partner Aarde – werken aan een duurzame relatie’.

“De manier waarop de westerse maatschappij van oudsher naar de natuur kijkt”, zegt Matthijs Schouten, “is eigenlijk de oorzaak van alle crises waarmee we nu te maken hebben. We hebben de aarde uitgeput”.

Matthijs Schouten (1952) is hoogleraar Natuur- en landschapsbescherming aan de Universiteiten van Cork en Galway in Ierland en is emeritus-hoogleraar Ecologie van natuurherstel bij Wageningen Universiteit en Researchcentrum. Hij werkte lange tijd in Ierland waar hij o.a. leider was van de internationale campagne voor het behoud van Ierse veengebieden en ontving daarvoor in 1992 een Honorary DSs van The National University of Ireland. Hij werkte tot 2023 bij Staatsbosbeheer, waar hij zich bezighield met ecologie en milieufilosofie, vooral gericht op strategische vragen. Schouten studeerde biologie, vergelijkende godsdienstwetenschappen, oosterse filosofie en Keltische taal- en letterkunde. Sinds zijn studietijd heeft hij zich verdiept in de rol die natuur speelt in het menselijk denken en hij publiceerde hierover onder meer het boek Spiegel van de natuur: het natuurbeeld in cultuurhistorisch perspectief. Op natuurfilosofisch gebied trekt Schouten samen op met Irene van Lippe - Biesterfeld. Zij zijn vicevoorzitter resp. voorzitter van het Natuurcollege.

“De ecologische crisis die nu plaatsvindt roept de vraag op hoe de relatie tussen mens en natuur zo is ontwricht. Milieufilosofen introduceerden het begrip grondhouding. Dat is het basisgevoel dat we – vaak onbewust - hebben over hoe mens en natuur zich verhouden. Er zijn vier grondhoudingen geformuleerd: de mens als heerser, de mens als rentmeester, de mens als partner en de mens als participant”.

In de westerse wereld heeft zich volgens hem in de afgelopen decennia een opmerkelijke verschuiving in grondhouding voorgedaan. De heersende opvatting dat de natuur er is om door de mens benut te worden (de mens als heerser dan wel als rentmeester) is steeds minder dominant “Onderzoek laat zien dat voor meer dan tweederde van de huidige Nederlanders geldt dat ze zichzelf als deel van de natuur zien en tegelijkertijd vinden dat we als mens de verantwoordelijkheid hebben goed voor de natuur te zorgen. Hier komt een combinatie van de partner, participant en de rentmeester naar voren. Nederland staat hierin niet alleen. Vergelijkbare ontwikkelingen zien we ook in andere westerse landen.”

Fotograaf: Diane van der Marel